DẠNG ĐỀ ĐỌC - HIỂU - KHÔNG CÒN KHÓ "HIỂU"
- Thầy Trần Minh biên soạn -

Từ năm 2014 dạng đề đọc - hiểu bắt đầu được đưa vào đề thi chính thức ở cả đề tốt nghiệp THPT - Đại học, cao đẳng - THPT Quốc gia. Khi mới bắt đầu có dạng đề này, học sinh và giáo viên đều hoang mang bởi sự mới mẻ và tính chất đa dạng hơn hẳn so với câu hỏi tái hiện kiến thức văn học (2 điểm) như trước. Nhưng thật ra mọi sự không có như các em nghĩ, bởi dạng đề đọc - hiểu hay nói cách khác là kiểm tra kĩ năng đọc hiểu đã được rèn luyện từ ... trung học cơ sở, dạng đề này cũng từ lâu được đưa vào đề thi lên cấp III của nhiều tình thành phố (trong đó có Hà Nội). Lên cấp III, và đặc biệt trong quá trình ôn thi THPT, Đại học, các thầy cô giáo và học sinh lại quá chú trọng vào phần kiến thức sao cho nhiều nhất, đủ nhất mà quên đi rằng kỹ năng mới chính thứ cần rèn luyện lâu dài. Đọc - hiểu văn bản là kĩ năng cơ bản nhất trong quá trình cảm thụ văn học nhưng cũng khiến ối bạn chau mày và đặt bút không biết viết gì. Thầy Trần Minh sẽ hướng dẫn các bạn một số vấn đề quan trọng trong dạng đề đọc hiểu này.
* Phạm vi ra đề:
1. Văn bản văn học (Văn bản nghệ thuật):
- Văn bản trong chương trình (Nghiêng nhiều về các văn bản đọc thêm, trong sách bài tập ngữ văn)
- Văn bản ngoài chương trình (Các văn bản cùng loại với các văn bản được học trong chương trình).
2. Văn bản nhật dụng (Loại văn bản có nội dung gần gũi, bức thiết đối với cuộc sống trước mắt của con người và cộng đồng trong xã hội hiện đại như: Vấn đề chủ quyền biển đảo, thiên nhiên, môi trường, năng lượng, dân số, quyền trẻ em, ma tuý, ... Văn bản nhật dụng có thể dùng tất cả các thể loại cũng như các kiểu văn bản song nghiêng nhiều về loại văn bản nghị luận và văn bản báo chí).
* Các dạng câu hỏi kĩ năng được sử dụng:
1.Yêu cầu nhận diện phương thức biểu đạt:
Câu hỏi: Có bao nhiêu phương thức biểu đạt? Cách nhận diện từng phương thức đó là gì?
2. Yêu cầu nhận diện phong cách ngôn ngữ:
Câu hỏi: Có bao nhiêu phong cách ngôn ngữ? Đặc điểm nhận diện từng phong cách ngôn ngữ?
3. Yêu cầu nhận diện và nêu tác dụng (hiệu quả nghệ thuật) các hình thức, phương tiện ngôn ngữ:
3.1. Các biện pháp tu từ:
Câu hỏi: Theo các em những biện pháp tu từ nào thường được sử dụng? Dấu hiệu nhận biết những biện pháp đó là gì? Tác dụng của biện pháp đó đối với văn bản?
3.2. Các hình thức, phương tiện ngôn ngữ khác:
- Từ láy, thành ngữ, từ Hán – Việt …
- Điển tích điển cố,…
4. Yêu cầu nhận diện các phương thức trần thuật:
Câu hỏi: Phương thức trần thuật là gì? Với các văn bản thông thường sẽ có bao nhiêu phương thức trần thuật? Ý nghĩa của việc sử dụng phương pháp trần thuật đó?
5. Yêu cầu nhận diện các phép liên kết (liên kết các câu trong văn bản):
Câu hỏi: Có bao nhiêu phép liên kết? Dấu hiệu nhận biết của từng phép liên kết?
6. Nhận diện các thao tác lập luận
Câu hỏi: Có bao nhiêu thao tác lập luận? Nhận biết từng thao tác lập luận?
7. Yêu cầu nhận diện kiểu câu và nêu hiệu quả sử dụng:
7.1. Câu theo mục đích nói:
- Câu tường thuật (câu kể)
- Câu cảm thán (câu cảm)
- Câu nghi vấn ( câu hỏi)
- Câu khẳng định
- Câu phủ định
7.2. Câu theo cấu trúc ngữ pháp:
- Câu đơn
- Câu ghép/ Câu phức
- Câu đặc biệt.
8. Yêu cầu xác định nội dung chính của văn bản/ Đặt nhan đề cho văn bản.
9. Yêu cầu nhận diện các lỗi diễn đạt và chữa lại cho đúng.
10. Yêu cầu nêu cảm nhận nội dung và cảm xúc thể hiện trong văn bản.
11. Yêu cầu xác định từ ngữ,hình ảnh biểu đạt nội dung cụ thể trong văn bản.
12. Yêu cầu nhận diện các hình thức nghị luận (hoặc cách thức trình bày của đoạn văn/ Kết cấu đoạn văn).
13. Yêu cầu nhận diện thể thơ.
14. Yêu cầu giải thích nghĩa hoặc nêu khái niệm của từ, cụm từ.
15. Yêu cầu mở rộng ngoài văn bản.
Trên đây là 15 dạng câu hỏi thường thấy trong đề bài đọc hiểu, các em hãy tự tìm kiếm và kiểm tra lại kiến thức của mình nhé. Hãy ghi nhớ những điều sau khi ôn dạng đề đọc hiểu:
* Hãy nhớ dấu hiệu nhận biết theo mẹo, đừng nhớ cụ thể lý thuyết vì không ai hỏi lý thuyết.
* Câu trả lời nên viết dưới dạng câu văn, nhiều câu văn ngắn, đoạn văn ngắn. Trình bày mạch lạc, câu cú đúng ngữ pháp. TUYỆT ĐỐI TRÁNH: Trả lời cụt lủn, không rõ ý, gạch đầu dòng khi không cần liệt kê.
* Rèn kỹ năng đọc hiểu bằng cách cùng với giáo viên của mình tìm hiểu thông qua các văn bản học trong sách giáo khoa -> Vừa giúp các em hiểu kỹ bài hơn, vừa tự mình hình thành kĩ năng đọc - hiểu ngay trong lúc học.
* Thường xuyên tự đặt câu hỏi (dạng như 15 câu trên) khi đọc mỗi đoạn văn bản để học cách HIỂU - CẢM GIÁC - CẢM NHẬN - PHÂN TÍCH - MỞ RỘNG.
Chúc các em thành công!
LIÊN HỆ THẦY TRẦN MINH ĐỂ BIẾT THÊM CHI TIẾT:
Thầy Trần Minh
Điện thoại liên hệ: 0968.986.096
Cơ sở 1: Hoàn Kiếm, Hà Nội
Cơ sở 2: Long Biên, Hà Nội
- Nhận dạy tại nhà học sinh với điều kiện các em có thể mở lớp.
Facebook: Thầy Trần Minh - Học văn không khó (facebook.com/hocvankhongkho)
Weblog: hocvankhongkho.blogspot.com
Email: tranminh.gvvan@gmail.com